ร้านของเก่ารับซื้อแบตเตอรี่ แอร์ ตู้เย็น และแผงวงจรได้ ถ้าร้านมีใบอนุญาตค้าของเก่า รับซื้อ “ทั้งชิ้น” จากแหล่งที่มาตรวจสอบได้ และส่งต่อให้โรงงานรีไซเคิลที่ได้รับอนุญาต แต่การถอดแยกชิ้นส่วน เผา หรือใช้สารเคมีสกัดโลหะเอง โดยไม่มีใบอนุญาตที่ครอบคลุม เสี่ยงผิดกฎหมายหลายฉบับ ช่วงนี้ภาครัฐกำลังตรวจเข้มเรื่องขยะอิเล็กทรอนิกส์ ร้านจึงต้องรู้ให้ชัดว่าอะไรทำได้ อะไรห้ามทำ

บทความนี้สรุปให้ว่าซากเครื่องใช้ไฟฟ้าแต่ละประเภทควรรับซื้ออย่างไร ใบอนุญาตที่ร้านควรมี สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด และวิธีเก็บหลักฐานที่มาของสินค้าเพื่อป้องกันตัวเอง

ทำไมเรื่องรับซื้อซากเครื่องใช้ไฟฟ้าถึงร้อนแรงในตอนนี้

ปี 2568–2569 ประเทศไทยจริงจังกับขยะอิเล็กทรอนิกส์มากกว่าที่เคย มีทั้งการห้ามนำเข้า การบุกตรวจ และการแก้กฎหมาย ร้านของเก่าที่อยู่ปลายทางของการเก็บรวบรวมจึงถูกจับตามองไปด้วย

• ห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์เพิ่มเป็น 463 รายการ: กระทรวงพาณิชย์ออกประกาศใหม่ มีผลตั้งแต่ 24 มิถุนายน 2568 ขยายรายการจาก 428 เป็น 463 รายการ
• บุกตรวจและยึดของ: กรมโรงงานอุตสาหกรรมตรวจพบซากเครื่องใช้ไฟฟ้า แบตเตอรี่เก่า และชิ้นส่วนคอมพิวเตอร์ที่ถูกถอดแยก กองอยู่ในโรงงานหลายแห่ง และยึดอายัดไว้เป็นหลักฐานดำเนินคดี
• ตั้งชุดเฉพาะกิจตรวจโรงงาน: ปลายเดือนตุลาคม 2569 กระทรวงอุตสาหกรรมประกาศตั้งชุดเฉพาะกิจ เริ่มตรวจตั้งแต่ 1 พฤศจิกายน 2569 ครอบคลุมโรงงานคัดแยกและรีไซเคิล (ลำดับ 105 และ 106) ซึ่งมีอยู่ 3,049 แห่งทั่วประเทศ พร้อมแก้ พ.ร.บ.โรงงานเพื่อเพิ่มโทษ และเตรียมให้โรงงานต้องสั่งวัตถุดิบโดยตรงเพื่อให้ตรวจสอบที่มาได้

ข้อสุดท้ายสำคัญกับร้านของเก่าโดยตรง เพราะถ้าโรงงานปลายทางต้องแสดงที่มาของวัตถุดิบ ร้านที่ขายของให้โรงงานก็ต้องมีหลักฐานที่มาของสินค้าด้วย

ร้านของเก่ารับซื้อแบต แอร์ ตู้เย็น แผงวงจรได้ไหม สรุปทีละประเภท

แบตเตอรี่: แยกตะกั่วกับลิเธียมให้ขาด

แบตเตอรี่รถยนต์แบบตะกั่ว-กรดเป็นของที่ร้านรับซื้อกันทั่วไป และมีโรงงานปลายทางรองรับชัดเจน แต่ต้องรับทั้งลูก เก็บตั้งตรง ไม่ให้น้ำกรดรั่ว และห้ามผ่าแบตเพื่อแยกตะกั่วเอง เพราะทั้งตะกั่วและกรดเป็นสารอันตรายต่อคนงานและดิน

แบตเตอรี่ลิเธียมจากมือถือ โน้ตบุ๊ก หรือพาวเวอร์แบงก์อันตรายในอีกแบบ คือ ติดไฟได้ ถ้าถูกทับ เจาะ หรือขั้วแตะกัน ร้านควรเก็บแยกในภาชนะที่ไม่ติดไฟ ปิดขั้วด้วยเทป ไม่กองรวมกับเศษโลหะ และไม่เก็บไว้ใกล้กองกระดาษหรือพลาสติก

แอร์และตู้เย็น: น้ำยาทำความเย็นคือจุดเสี่ยง

แอร์และตู้เย็นมีทองแดง อะลูมิเนียม และเหล็กอยู่มาก จึงเป็นของที่ร้านอยากได้ แต่ในระบบมีน้ำยาทำความเย็น ซึ่งบางชนิดทำลายชั้นโอโซนหรือเป็นก๊าซเรือนกระจกที่รุนแรง การตัดท่อปล่อยน้ำยาทิ้งเพื่อเอาแค่ทองแดงไม่ใช่แนวทางที่ถูกต้อง ถ้าจำเป็นต้องถอด ควรให้ช่างที่มีเครื่องดูดเก็บน้ำยาเป็นคนทำ หรือขายต่อทั้งชุดให้โรงงานที่ได้รับอนุญาต

แผงวงจร: ห้ามเผา ห้ามสกัดเอง

แผงวงจรมีโลหะมีค่าอย่างทองและทองแดง แต่ก็มีตะกั่ว แคดเมียม ปรอท และสารหน่วงไฟ การเผาหรือแช่กรดเพื่อสกัดโลหะเป็นต้นเหตุมลพิษที่หน่วยงานรัฐตามแก้อยู่ในหลายพื้นที่ ร้านทั่วไปจึงควรรับซื้อแล้วคัดแยกตามเกรดโดยไม่ทำลายชิ้นงาน แล้วส่งต่อให้โรงงานที่ได้รับอนุญาตเท่านั้น

สิ่งที่ร้านของเก่าทำได้ และสิ่งที่ห้ามทำกับซากเครื่องใช้ไฟฟ้า

โปรดสังเกตว่า การเผาสายไฟกลางแจ้งมีโทษปรับสูงถึง 50,000 บาท และทองแดงที่ได้จากการเผาเป็นของที่ร้านไม่ควรรับซื้อ ดูรายละเอียดของประเภทอื่นที่ห้ามรับได้ใน ของเก่าที่ห้ามรับซื้อเพราะผิดกฎหมายสิ่งแวดล้อม

ใบอนุญาตที่ร้านรับซื้อซากเครื่องใช้ไฟฟ้าควรมี

1. ใบอนุญาตประกอบการค้าของเก่า ร้านรับซื้อของเก่าทุกร้านต้องมี ขอได้ที่สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอในพื้นที่ ถ้าไม่มีมีโทษทั้งปรับและจำคุก
2. ใบอนุญาตกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ หลายท้องถิ่นกำหนดให้กิจการรับซื้อ สะสม หรือคัดแยกวัสดุที่ใช้แล้วต้องขออนุญาตจากเทศบาลหรือ อบต. ตามข้อบัญญัติท้องถิ่น ควรสอบถามท้องถิ่นของร้าน
3. ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (ร.ง.4) ถ้าร้านใช้เครื่องจักรหรือมีคนงานถึงเกณฑ์โรงงาน โดยเฉพาะร้านที่คัดแยกหรือแปรสภาพวัสดุ อาจเข้าข่ายโรงงานลำดับ 105 หรือ 106 ซึ่งเป็นกลุ่มที่ภาครัฐกำลังตรวจเข้มอยู่ตอนนี้ ดูวิธีเช็กได้ใน แค่มีโฟล์คลิฟท์ก็อาจต้องจด ร.ง.4! ร้านของเก่าแบบไหนเข้าข่าย

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าร้านต้องมีใบอนุญาตอะไรบ้าง อ่านสรุปครบทุกประเภทได้ใน ร้านของเก่าต้องมีใบอนุญาตอะไรบ้าง

เก็บหลักฐานที่มาของสินค้า ป้องกันร้านจากข้อหารับของโจร

ซากเครื่องใช้ไฟฟ้า โดยเฉพาะแอร์ คอมเพรสเซอร์ สายไฟ และแบตเตอรี่ เป็นของที่ถูกขโมยมาขายบ่อย ถ้าร้านรับซื้อทั้งที่รู้หรือควรรู้ว่าเป็นของผิดกฎหมาย อาจโดนข้อหารับของโจร สิ่งที่ร้านควรทำทุกครั้งที่รับซื้อมีดังนี้

• บันทึกชื่อ เลขบัตรประชาชน และเบอร์โทรของผู้ขาย
• ถ่ายรูปสินค้าและผู้ขายไว้
• บันทึกน้ำหนัก ราคา วันเวลา และทะเบียนรถที่นำของมาส่ง
• ถามที่มาของของชิ้นใหญ่ เช่น แอร์ทั้งชุดหรือสายไฟจำนวนมาก
• เก็บใบส่งของหรือใบเสร็จตอนขายต่อให้โรงงาน เพื่อให้ตรวจย้อนได้ครบทั้งสาย

การจดทั้งหมดนี้ในสมุดทำได้ แต่ค้นย้อนยาก และหายง่าย การใช้ Second-Hand Shop Software ที่บันทึกข้อมูลผู้ขาย รูปถ่าย น้ำหนัก และประวัติการรับซื้อแยกตามประเภทได้ จะช่วยให้ร้านเรียกหลักฐานออกมาได้ทันทีเมื่อเจ้าหน้าที่หรือโรงงานปลายทางขอดู

คำถามที่พบบ่อยเรื่องร้านของเก่ารับซื้อซากเครื่องใช้ไฟฟ้า

ร้านของเก่ารับซื้อแบตเตอรี่รถยนต์ได้ไหม

ได้ ถ้ารับซื้อทั้งลูกและส่งต่อให้โรงงานรีไซเคิลแบตเตอรี่ที่ได้รับอนุญาต สิ่งที่ห้ามทำคือผ่าแบตหรือเทน้ำกรดทิ้งเอง

ร้านแกะแอร์หรือตู้เย็นเพื่อเอาทองแดงเองได้ไหม

การถอดชิ้นส่วนเองเสี่ยงหลายเรื่อง ทั้งการปล่อยน้ำยาทำความเย็น และอาจเข้าข่ายการคัดแยกที่ต้องมีใบอนุญาต ทางที่ปลอดภัยคือให้ช่างที่มีเครื่องดูดน้ำยาเก็บก่อน หรือขายทั้งชุดให้โรงงานที่ได้รับอนุญาต

รับซื้อแผงวงจรแล้วสกัดทองเองได้ไหม

ไม่ควรทำ การเผาหรือใช้กรดสกัดโลหะสร้างมลพิษร้ายแรง และเป็นสิ่งที่หน่วยงานรัฐกำลังปราบปราม ร้านควรคัดแยกเกรดแล้วขายต่อให้โรงงานรีไซเคิลอิเล็กทรอนิกส์ที่ได้รับอนุญาต

ทำไมช่วงนี้ราคาซากเครื่องใช้ไฟฟ้าน่าสนใจ

เพราะทองแดงซึ่งอยู่ในแอร์ ตู้เย็น มอเตอร์ และสายไฟ ราคายังอยู่ใกล้ระดับสถิติ อ่านภาพรวมได้ใน ทองแดงทำสถิติ ร้านของเก่าควรกักของรอราคา หรือรีบขาย? แต่ยิ่งราคาสูง ยิ่งมีของที่ไม่รู้ที่มาเข้ามามาก ร้านต้องระวังเป็นพิเศษ

สรุป: ร้านของเก่ารับซื้อซากเครื่องใช้ไฟฟ้าได้ ถ้าทำให้ถูกวิธี

ร้านของเก่ารับซื้อแบตเตอรี่ แอร์ ตู้เย็น และแผงวงจรได้ หลักสำคัญคือ มีใบอนุญาตครบ รับซื้อทั้งชิ้นจากผู้ขายที่ระบุตัวตนได้ ไม่เผา ไม่ผ่า ไม่ใช้สารเคมีสกัดโลหะเอง และส่งต่อให้โรงงานที่ได้รับอนุญาตเท่านั้น ในช่วงที่ภาครัฐตั้งชุดเฉพาะกิจตรวจเข้มและเตรียมเพิ่มโทษ ร้านที่ทำถูกต้องและมีหลักฐานที่มาของสินค้าครบจะปลอดภัยที่สุด

ถ้าอยากให้การเก็บหลักฐานผู้ขายและประวัติการรับซื้อเป็นเรื่องง่าย ลองใช้ โปรแกรมรับซื้อของเก่า Green2Get ที่ช่วยบันทึกข้อมูลผู้ขาย รูปถ่าย และสต๊อกแยกประเภทได้ในที่เดียว

หมายเหตุ: บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย ข้อกำหนดเรื่องใบอนุญาตอาจต่างกันตามพื้นที่และขนาดกิจการ ควรตรวจสอบกับสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นของร้านก่อนดำเนินการ ข้อมูล ณ เดือนพฤศจิกายน 2569