เหล็กจีนถูกกว่าจริง แต่คุณกำลัง “แบกความเสี่ยง” อยู่หรือเปล่า? เปิดโปงเหล็กจีน vs เหล็กไทย

หลังเหตุการณ์ตึก สตง. ถล่ม ปมเหล็กเส้นไม่ได้มาตรฐาน คนไทยเริ่มตั้งคำถามว่า “เหล็กถูก” ที่ซื้อมาใช้อยู่นั้น ปลอดภัยจริงหรือไม่

ราคาก็เป็นปัจจัยสำคัญ แต่ “ความปลอดภัยของโครงสร้าง” สำคัญกว่าเสมอ ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เหล็กนำเข้าจากจีนเข้ามาตีตลาดไทยในสัดส่วนที่สูงขึ้นเรื่อยๆ ด้วยราคาที่ถูกกว่าอย่างชัดเจน จนหลายโครงการก่อสร้างเลือกใช้โดยไม่ทันตั้งคำถามถึงคุณภาพ กระทั่งเกิดเหตุอาคารสำนักงานตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) ถล่ม ซึ่งพบเหล็กเส้นไม่ได้มาตรฐานปะปนอยู่ในโครงสร้างจำนวนมาก และเชื่อมโยงไปถึงโรงงานผลิตเหล็กทุนจีนแห่งหนึ่ง เหตุการณ์นี้ทำให้คำถามเรื่อง “เหล็กจีนกับเหล็กไทย ต่างกันแค่ไหน” กลายเป็นประเด็นที่คนทั่วไปอยากรู้คำตอบจริงจัง

ทำไมเหล็กจีนถึงราคาถูกกว่า

จีนเป็นผู้ผลิตเหล็กรายใหญ่ที่สุดของโลก โดยมีสัดส่วนการผลิตเหล็กดิบมากกว่า 960 ล้านตันต่อปี หรือคิดเป็นกว่าครึ่งหนึ่งของกำลังผลิตทั่วโลก ความได้เปรียบด้านขนาดการผลิต (Economy of Scale) นี้เองที่ทำให้เหล็กจีนสามารถตั้งราคาได้ต่ำกว่าคู่แข่งในภูมิภาค ประกอบกับเมื่อภาคอสังหาริมทรัพย์ในจีนชะลอตัวลงต่อเนื่อง ผู้ผลิตเหล็กจีนจึงจำเป็นต้องระบายสต็อกส่วนเกินผ่านการส่งออกไปยังตลาดต่างประเทศ รวมถึงไทย ซึ่งปัจจุบันไทยนำเข้าเหล็กจากจีนคิดเป็นสัดส่วนเกือบ 32% ของการนำเข้าทั้งหมด เพิ่มขึ้นจากราว 20% เมื่อไม่กี่ปีก่อน

ตัวเลขที่ผู้ประกอบการเหล็กไทยกำลังเผชิญ

จากการวิเคราะห์ของ Krungthai COMPASS อัตราการใช้กำลังการผลิตของโรงงานเหล็กไทยเฉลี่ยลดลงเหลือเพียง 43.9% จากที่เคยอยู่ระดับ 62.6% เมื่อปี 2561 สะท้อนแรงกดดันจากทั้งดีมานด์ในประเทศที่หดตัวและการแข่งขันกับเหล็กนำเข้าราคาถูก โดยเฉพาะตลาดเหล็กทรงยาว (เหล็กเส้น เหล็กข้ออ้อย) ที่โรงงานในประเทศมีอัตราการใช้กำลังผลิตเฉลี่ยไม่ถึง 30% มาตั้งแต่ปี 2560 เนื่องจากถูกกดดันจากเหล็กนำเข้าและโรงหลอมเศษเหล็กระบบ Induction Furnace (IF) ที่ขยายตัวอย่างรวดเร็ว

คุณภาพ: จุดต่างที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า

ความต่างสำคัญไม่ได้อยู่ที่ “แหล่งผลิต” แต่อยู่ที่ “กรรมวิธีหลอม” เป็นหลัก ปัจจุบันเหล็กเส้นในไทยผลิตจาก 2 ระบบใหญ่คือ

– Electric Arc Furnace (EAF) หลอมจากเศษเหล็กด้วยเตาอาร์กไฟฟ้า ได้เหล็กที่มีคุณภาพสม่ำเสมอกว่าและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากกว่า แต่มีต้นทุนพลังงานและการลงทุนสูง

– Induction Furnace (IF) ต้นทุนต่ำกว่า แต่มักมีปัญหาด้านความสม่ำเสมอของส่วนผสมทางเคมีและมาตรฐานความแข็งแรง ซึ่งเป็นประเด็นที่สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยเคยยื่นรายงานเสนอให้ภาครัฐพิจารณาเข้มงวดมาตรฐาน มอก. ของเหล็กเส้นมากขึ้น โดยอ้างอิงบทเรียนจากจีนที่ได้ยกเลิกการผลิตเหล็กเส้นด้วยระบบ IF ไปแล้ว

ดังนั้น “เหล็กจีน” ในตลาดโลกจึงมีทั้งเกรดคุณภาพสูงที่ผ่านมาตรฐานสากล และเกรดราคาถูกที่ไม่ผ่านการรับรองใดๆ ผู้ซื้อจึงต้องตรวจสอบเครื่องหมาย มอก. และแหล่งที่มาให้ชัดเจนทุกครั้ง ไม่ใช่ตัดสินจาก “สัญชาติ” ของเหล็กเพียงอย่างเดียว

ราคาที่ต้องจ่าย ไม่ได้มีแค่ตัวเลขบนป้าย

เหล็กเส้นราคาถูกที่ไม่ได้มาตรฐานอาจดูคุ้มค่าในระยะสั้น แต่ความเสี่ยงด้านโครงสร้างที่ตามมาสามารถสร้างความเสียหายที่ประเมินค่าไม่ได้ ผู้รับเหมาและเจ้าของโครงการจึงควรพิจารณาทั้งราคาต่อกิโลกรัม ใบรับรองมาตรฐาน และความน่าเชื่อถือของแหล่งผลิตควบคู่กันเสมอ โดยเฉพาะในปี 2569 ที่ราคาเหล็กโลกยังมีแนวโน้มผันผวนจากปัจจัยภูมิรัฐศาสตร์และนโยบายการค้าระหว่างประเทศ

แล้ววงการรีไซเคิลเศษเหล็กไทยกระทบแค่ไหน

ผลกระทบจากเหล็กจีนไม่ได้จบแค่ที่ผู้บริโภคหรือโรงงานผลิตเหล็กเท่านั้น แต่ลามไปถึงต้นน้ำของวงการรีไซเคิลด้วย สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยเปิดเผยว่าปี 2568 ไทยใช้เหล็กรวม 18.5 ล้านตัน แต่ผู้ผลิตในประเทศมีส่วนแบ่งตลาดเพียง 35% หรือราว 8.1 ล้านตันเท่านั้น ส่วนที่เหลืออีกกว่า 12 ล้านตันเป็นเหล็กนำเข้า เมื่อโรงหลอมเหล็กในประเทศทั้งระบบ EAF และ IF ต้องลดกำลังผลิตลงเรื่อยๆ ความต้องการ “เศษเหล็ก” ซึ่งเป็นวัตถุดิบหลักของการหลอมก็ลดตามไปด้วย ผลกระทบนี้ตกไปถึงร้านรับซื้อของเก่าและซาเล้งที่เก็บเศษเหล็กเป็นรายได้หลัก โดยเฉพาะรายย่อยที่มีเศษเหล็กสะสมทีละน้อย มักถูกกดราคาหรือหาผู้รับซื้อยากขึ้นเมื่อดีมานด์ในตลาดโดยรวมหดตัว ในภาวะเช่นนี้ ร้านของเก่าที่มีระบบบริหารจัดการที่ดี ไม่ว่าจะเป็นโปรแกรมร้านของเก่าหรือเครื่องมือติดตามสต็อกวัตถุดิบ มักปรับตัวรับมือความผันผวนของตลาดได้ดีกว่าร้านที่ยังจัดการแบบเดิม

ในสถานการณ์แบบนี้ การมีช่องทางที่ช่วยให้ผู้ขายรายย่อยเข้าถึงผู้รับซื้อได้กว้างขึ้นจึงสำคัญมาก อย่างระบบ Group Selling ของแอปฮีโร่รีไซเคิลที่รวมออเดอร์จากผู้ขายหลายรายเข้าด้วยกัน ทำให้แม้แต่เศษเหล็กปริมาณน้อยก็ขายได้ราคาแม้มีปริมาณน้อย ไม่ต้องรอสะสมจนได้เป็นตันเหมือนที่ผ่านมา ส่วนร้านของเก่าที่รับซื้อเศษเหล็กเป็นธุรกิจหลัก ก็สามารถใช้โปรแกรมสำหรับธุรกิจของเก่าเพื่อบริหารจัดการซัพพลายวัตถุดิบให้มั่นคงขึ้นท่ามกลางความผันผวนของตลาดเหล็กในปีนี้

สรุป

การเลือกใช้เหล็กจีนหรือเหล็กไทยไม่มีคำตอบที่ถูกผิดตายตัว แต่สิ่งที่ผู้บริโภคและผู้รับเหมาทุกคนควรทำคือตรวจสอบมาตรฐาน มอก. และแหล่งผลิตให้แน่ใจก่อนตัดสินใจซื้อทุกครั้ง และในเมื่อเหล็กเส้นส่วนใหญ่ในตลาดผลิตมาจาก “เศษเหล็ก” รีไซเคิล การหมุนเวียนเศษเหล็กในบ้านหรือโรงงานของคุณให้กลับเข้าสู่ระบบอย่างถูกต้องก็มีส่วนช่วยสนับสนุนอุตสาหกรรมเหล็กคุณภาพในประเทศได้เช่นกัน ใครที่มีเศษเหล็กหรือของเหลือใช้ที่รีไซเคิลได้อยู่ในมือ ไม่ว่าจะปริมาณมากหรือน้อย ก็ไม่ต้องเสียเวลาหาผู้รับซื้อขยะรีไซเคิลเองแล้ว เพราะปัจจุบันมีโปรแกรมรับซื้อของเก่า เช่น แอปฮีโร่รีไซเคิล (Hero Recycle) ของ Green2Get](https://green2get.com/hero-page/) ที่จะพาผู้รับซื้อทุกประเภท ตั้งแต่ซาเล้งรายย่อยจนถึงโรงงานรีไซเคิล มาอยู่หน้าจอให้คุณเลือกเอง พร้อมด้วยระบบ Group Selling ที่ช่วยให้ขายได้ราคาแม้มีปริมาณน้อย ส่วนร้านเศษเหล็กหรือร้านของเก่าที่ต้องบริหารจัดการวัตถุดิบเป็นประจำ ก็มีโปรแกรมสำหรับธุรกิจของเก่ารองรับให้จัดการซื้อขายได้เป็นระบบมากขึ้น เพื่อให้ทุกเศษเหล็กที่ขายออกไปกลับมาเป็นวัตถุดิบคุณภาพในระบบอุตสาหกรรมไทยต่อไป

อ้างอิง

1. Krungthai COMPASS. “วิเคราะห์อุตฯ เหล็กไทย กับ 3 ปัญหา ดีมานด์หด-แข่งกับเหล็กนำเข้า-ราคาลด”. ThaiPublica. https://thaipublica.org/2024/09/krungthai-compass69/

2. หจก.พรณรงค์ โลหะกิจ. “เจาะลึกเหล็กไทย vs เหล็กจีน เปรียบเทียบคุณภาพ ใครคุ้มค่าในระยะยาว?”. https://www.phornnaronglohakit.com/เหล็กไทย-เหล็กจีน/

3. หจก.พรณรงค์ โลหะกิจ. “ราคาเหล็กไทย 2569: แนวโน้มตลาดเหล็กจากวิกฤตอิหร่านและอิสราเอล/สหรัฐฯ”. https://www.phornnaronglohakit.com/ราคาเหล็กไทย-สงครามตะวั/

4. ฐานเศรษฐกิจ. “‘เหล็กทรงยาว’ ปี 2569 แข่งเดือด! IF-เหล็กราคาถูกจีน กดกำลังผลิตไทยตํ่า”. Thansettakij.com. https://www.thansettakij.com/columnist/exclusive-area/646933

5. KTM Metal. “แนวโน้มราคาเหล็กปี 2568 และปัจจัยที่ส่งผลต่อราคากลางเหล็ก”. https://www.ktmmetal.com/content/steel-price-trends-2025

6. Pantip. กระทู้อภิปรายมาตรฐานคุณภาพเหล็กและกรณีอาคาร สตง. ถล่ม. https://pantip.com/topic/32372967

7. อีจัน. “เหล็กจีนทะลัก ‘ไทย’ แอบตั้งโรงงานเถื่อน ขายเกรดต่ำให้ ‘คนไทย'”. https://www.ejan.co/economics/1hkaf8m9z