ถ้าคุณเปิดร้านรับซื้อของเก่าหรือทำธุรกิจรีไซเคิลอยู่ ไม่ว่าจะเป็นร้านเล็กในซอยหรือกิจการขนาดใหญ่ที่มีเครือข่ายรับซื้อหลายจุด เรื่องนี้กระทบคุณโดยตรง เพราะกรมสรรพากรกำลังเดินหน้าผลักดันระบบภาษีที่จะเปลี่ยนวิธีออกใบกำกับภาษีและวิธีรับเงินของธุรกิจรับซื้อของเก่าไปอย่างสิ้นเชิง คำถามคือ ทำไมวงการนี้ถึงถูกเลือกเป็นเป้าหมายแรก และร้านของคุณต้องเตรียมตัวอย่างไรก่อนกฎหมายจะบังคับใช้จริง

วงจรการทุจริตภาษีที่บั่นทอนอุตสาหกรรม

กลไกของปัญหาที่เกิดขึ้นอย่างยาวนานในอุตสาหกรรมนี้คือช่องโหว่ที่ตัวแทนหรือนายหน้าบางกลุ่มอาศัยจังหวะการหักภาษีมูลค่าเพิ่มไปใช้เป็นเครื่องมือในการแข่งขันอย่างไม่เป็นธรรม ตัวอย่างเช่น เมื่อโรงงานรับซื้อสินค้าในราคา 10 บาท และมีภาษีมูลค่าเพิ่ม 70 สตางค์ นายหน้ามักจะไม่นำส่งเงินภาษี 70 สตางค์นี้ให้แก่กรมสรรพากร แต่กลับนำเงินส่วนนี้ไปบวกเพิ่มเป็นราคาซื้อให้สูงกว่าตลาด (เช่น 10.20-10.30 บาท) เพื่อแย่งชิงฐานลูกค้า และยักยอกส่วนต่างที่เหลือเข้ากระเป๋าตนเอง ก่อนจะใช้วิธีปิดบริษัทเพื่อหลบหนีการตรวจสอบแล้วจดทะเบียนตั้งบริษัทใหม่ขึ้นมาแทน

พฤติกรรมดังกล่าวก่อให้เกิดการบิดเบือนกลไกราคาตลาด ส่งผลให้ผู้ประกอบการที่ต้องการทำธุรกิจอย่างโปร่งใส ไม่ว่าจะมีการลงทุนนำเทคโนโลยีอย่างโปรแกรมรับซื้อของเก่า หรือประยุกต์ใช้โปรแกรมบริหารจัดการร้านของเก่าเข้ามาเพื่อยกระดับมาตรฐานการตรวจสอบและบริหารงาน กลับต้องตกอยู่ในสภาวะเสียเปรียบและไม่สามารถแข่งขันด้านราคาได้ เนื่องจากคู่แข่งใช้ฐานจากการทุจริตภาษีมาลดต้นทุนของตนเอง

บทเรียนจากคดีเศษเหล็กโกง VAT หลักพันล้าน

วงการเศษวัสดุรีไซเคิลเคยเป็นศูนย์กลางของคดีโกงภาษีมูลค่าเพิ่มครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งของประเทศมาแล้ว โดยกรมสอบสวนคดีพิเศษ (ดีเอสไอ) เคยเปิดโปงขบวนการที่มีกลุ่มผู้ส่งออก “เศษเหล็ก” มากถึง 30 ราย สร้างธุรกรรมซื้อขายเท็จโดยไม่ได้ประกอบกิจการจริง เพื่อขอคืนภาษีมูลค่าเพิ่มจากกรมสรรพากร สร้างความเสียหายต่อรัฐกว่า 3,200 ล้านบาท คดีนี้ลุกลามไปถึงข้าราชการกรมสรรพากรระดับสูงหลายราย บางรายถูกคณะกรรมการ ป.ป.ช. ชี้มูลความผิดฐานร่ำรวยผิดปกติ และถูกร้องขอให้ศาลยึดทรัพย์กว่า 597 ล้านบาท คดีนี้เองเป็นหนึ่งในจุดเริ่มต้นที่ทำให้ภาครัฐเห็นความจำเป็นต้องออกแบบระบบภาษีใหม่สำหรับวงการเศษวัสดุและของเก่าโดยเฉพาะ

Domestic Reverse Charge VAT (DRC) คืออะไร จะเปลี่ยนธุรกิจคุณตรงไหนบ้าง

เมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม 2569 คณะกรรมาธิการการเงิน การคลัง สถาบันการเงินและตลาดการเงิน สภาผู้แทนราษฎร ได้จัดสัมมนาหัวข้อ “The Green Tax Shift: ขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนไทยด้วย Domestic Reverse Charge VAT (DRC)” ที่อาคารรัฐสภา โดยมีตัวแทนจากกรมสรรพากร กรมโรงงานอุตสาหกรรม และสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยเข้าร่วม เพื่อระดมความเห็นเรื่องการนำกลไก DRC มาใช้ในภาคธุรกิจรีไซเคิลและการจัดการของเสียให้เหมาะกับบริบทของไทย พร้อมหาแนวทางลดความเสี่ยงจากการทุจริตใบกำกับภาษีปลอมในห่วงโซ่อุปทานสีเขียว

หัวใจของกลไก DRC คือการ “สลับฝั่ง” ผู้รับผิดชอบนำส่งภาษี จากเดิมที่ผู้ขาย (ร้านของเก่า) เป็นคนออกใบกำกับภาษีขายและนำส่ง VAT เอง เปลี่ยนเป็นให้ผู้ซื้อ (เช่น โรงหลอมเหล็กหรือโรงงานรีไซเคิลปลายทาง) เป็นผู้ออกใบกำกับภาษีทั้งฝั่งซื้อและฝั่งขายด้วยตัวเอง และเป็นผู้นำส่งภาษีมูลค่าเพิ่มให้กรมสรรพากรโดยตรง พูดง่ายๆ คือร้านของเก่าจะไม่ต้องแบกรับหน้าที่เก็บและนำส่ง VAT อีกต่อไป เพราะภาระนี้ย้ายไปอยู่ที่ปลายทางซึ่งเป็นผู้ประกอบการรายใหญ่ที่ตรวจสอบง่ายกว่า ระบบนี้จะช่วยปิดช่องโหว่ที่มิจฉาชีพเคยใช้หลบเลี่ยง และในระยะยาวยังเป็นฟันเฟืองสำคัญของการขับเคลื่อน “เศรษฐกิจหมุนเวียน” ของประเทศ เพราะทำให้วงจรการซื้อขายวัสดุรีไซเคิลโปร่งใสและตรวจสอบย้อนกลับได้ง่ายขึ้นทั้งระบบ

ร้านของเก่าต้องเตรียมตัวอย่างไรก่อนกฎหมายมีผลจริง

แม้ระบบ DRC จะยังอยู่ระหว่างการยกร่างกฎหมายและรับฟังความเห็น แต่ร้านของเก่าทุกขนาดควรเริ่มปรับตัวตั้งแต่วันนี้ ทั้งการทำความเข้าใจว่าเมื่อกฎมีผลบังคับใช้ วิธีออกใบกำกับภาษีและวิธีรับเงินจากผู้ซื้อจะเปลี่ยนไปจากเดิม การตรวจสอบสถานะการจดทะเบียน VAT ของตัวเองและคู่ค้าให้ถูกต้องครบถ้วน รวมถึงการเก็บบันทึกข้อมูลการซื้อขายให้เป็นระบบและตรวจสอบย้อนกลับได้ตลอดเวลา เพราะต่อให้ภาระนำส่งภาษีจะย้ายไปอยู่ที่ผู้ซื้อ แต่ร้านของเก่าที่มีประวัติธุรกรรมชัดเจนโปร่งใสจะเป็นฝ่ายได้เปรียบ ทั้งในแง่ความน่าเชื่อถือกับคู่ค้าและการเตรียมพร้อมรับมือกับกฎเกณฑ์ใหม่ที่กำลังจะมา

สรุป

การเปลี่ยนผ่านสู่ระบบ Reverse Charge VAT ไม่ใช่แค่เรื่องของกรมสรรพากรหรือโรงงานรายใหญ่ แต่เป็นเรื่องที่ร้านของเก่าทุกขนาดต้องติดตามใกล้ชิด เพราะจะเปลี่ยนทั้งวิธีออกใบกำกับภาษีและกระแสเงินสดในธุรกิจของคุณ ร้านของเก่าที่เริ่มวางระบบบริหารจัดการข้อมูลให้เป็นระเบียบตั้งแต่วันนี้จะพร้อมรับมือได้ดีกว่า สำหรับเจ้าของร้านของเก่าที่มองหาระบบบริหารร้านของเก่าที่ช่วยจัดการข้อมูลซื้อขายให้เป็นระบบ ตรวจสอบย้อนกลับได้ทุกรายการ แอปฮีโร่รีไซเคิล (Hero Recycle) ของ Green2Get มีโปรแกรมรับซื้อของเก่าที่ออกแบบมาสำหรับธุรกิจรีไซเคิลโดยเฉพาะ ช่วยให้ร้านค้าบันทึกธุรกรรมและจับคู่กับคู่ค้าได้อย่างโปร่งใส พร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงของกฎภาษีที่กำลังจะมา และเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนของไทยไปพร้อมกัน

อ้างอิง

1. สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. “คณะ กมธ.การเงิน การคลัง สถาบันการเงินและตลาดการเงิน จัดการสัมมนาเรื่อง The Green Tax Shift: ขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนไทยด้วย Domestic Reverse Charge VAT (DRC)”. https://web.parliament.go.th/view/455/รายละเอียดข่าว/ข่าวประชาสัมพันธ์/15125/TH-TH?ps=1
2. Sanook. “เวที ‘The Green Tax Shift’ ดันระบบภาษี DRC ขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนไทย”. https://www.sanook.com/news/9900278/
3. ประชาชาติธุรกิจ. “สรรพากรล้างบาง ‘ใบกำกับภาษีปลอม’ ขายเศษเหล็กยันรถมือสอง”. https://www.prachachat.net/finance/news-1358821
4. กรุงเทพธุรกิจ. “สรรพากรคาดออกกฎหมายคุมคืนภาษีปลอมธุรกิจเหล็กต้นปีหน้า”. https://www.bangkokbiznews.com/finance/investment/1079043
5. ThaiPublica. “ดีเอสไอสรุปคดีผู้ส่งออกเศษเหล็กโกง VAT 4 พันล้าน ส่งฟ้องเฉพาะ ‘เอกชน 5 ราย’ – จนท.สรรพากร 18 คนลอยลำ”. https://thaipublica.org/2014/03/refund-vat-6/
6. ThaiPublica. “ป.ป.ช. ชี้มูล ‘อดีต ขรก.สรรพากร’ ร่ำรวยผิดปกติ เอี่ยวคดีโกง VAT รายที่ 2 – ขอศาลยึดทรัพย์ 597 ล้าน”. https://thaipublica.org/2016/03/nacc-50/